Fransch

Frans is nooit zoals je het op school geleerd hebt. Onze nieuwe stagiaire is Iraanse, leerde Engels en Frans op universitair niveau, woonde 10 jaar in Parijs en verbaast zich nog elke dag over hoe weinig ze begrijpt van wat de inboorlingen uitkramen.

Enerzijds is het de Zuiderse uitspraak (peing in plaats van pain, veing in plaats van vin), anderzijds leren we nog altijd op school dat een e-mail in het Frans un courriel is, terwijl geen enkele Fransman dat woord gebruikt - en zo zijn er nog wel een paar voorbeelden.

En dan zijn er natuurlijk nog 10.000 regionale verschillen. De klink (van de deur) is in het Waals "la clinche" in het noorden van Frankrijk "la clenche" en in de rest van Frankrijk "la poignée".

Als ge naar de winkel gaat krijg je in de ene winkel un sac en in de andere une poche, wat die van de eerste winkel dan weer heel raar vinden, want une poche hangt aan uw broek.

Een mens vraagt zich soms af waarom hij na bijna 15 jaar in Frankrijk nog altijd niet begrepen wordt... 

Pain au chocolatine

Ik schreef het een hele tijd geleden al : 
"In Frankrijk is het verbale oorlog tussen kamp Pain au chocolat en team Chocolatine, de Waal denkt er het zijne van en bestelt een couque au chocolat."

Een Parisien gaat naar Bordeaux op reis. Bij de bakker vraagt hij "un pain au chocolat silvousplee".  
De Bordelais begrijpt hem zogenaamd niet en repliceert "vous voulez une cholocatine?". 
"Ben non, un pain au chocolat!"
"Ici, c'est chocolatine. Vous réglez comment?"
"En cartine".

 Zalig, dat soort onnozelheden. 

 

Droit

Frans kan verwarrend zijn als je bvb. reclame ziet voor een pantalon jambe droite. Die ga ik nooit kopen, ik wil graag een broek voor allebei mijn benen.

Droit(e) kan betekenen rechts en recht en rechte (lijn) en rechtdoor en juist en gelijk en wetgeving en rechtop en eerlijk en nog het een en ander. Niet moeilijk dat de helft van de wereld niet snapt wat voorrang van rechts is.

 

En die Fransen maar stoefen over hoe rijk hun taal is. 

 

Snijdig windje

Die zondagochtend in Montpellier.

Ik ga fietsen, een toertje door de velden en wijngaarden nabij Lavérune. Gravelen bij 8°C, dikke handschoenen, muts, sjaal, schoenovertrekken, ge kent het.

Na een uurtje ben ik nog niet opgewarmd en ondanks de elektrische ondersteuning gaat het niet vooruit. De wijngaarden staan niet langer in blad en de wind snijdt genadeloos door alle lagen kledij. De mijmeringen gaan alle kanten uit en ik bedenk een nieuw woordje : "snijdig", bn. een koude harde wind die snijdt, maar ook een samentrekking van snedig en nijdig, vb. door de snijdige wind was het fietsen zwaar en raakte de fietser onderkoeld. 

Op een dag sta ik in de Van Dale ! Dat staat vast.

Wie schrijft, die blijft (graag hangen op café)

Ik ben dus een gepubliceerd auteur, meerdere keren. Alhier leest u nog eens iets van mijn hand. 

(ahja, de tikfouten stonden niet in mijn oorspronkelijk manuscript, die heeft mijn niet-Engelstalige collega er zelf bij verzonnen)

(dat doet me denken aan volgend verhaal:)

Zowat een jaar geleden begon een nieuwe Collega A. Ze is Française, maar woonde twee jaar in Londen en tien jaar in Australië. Haar Engels is goed, met een licht Australisch accent en veel "yeahs". Sedert ze bij ons werkt is niet langer ik, maar zij de aanspreekbuis voor de collega's als er een vraag gesteld wordt over de Engelse taal. Zij heeft daar namelijk gewoond, weetwel. En dat levert soms geweldige discussies op, want haar Engels is niet altijd helemaal zo goed als de meeste Fransen denken.

Collega vraagt bvb. : "hoe zou je 'naar het buitenland' vertalen in het Engels ?"

Collega A. "Overseas"

Ik reageer daarop : "Je kunt beter 'abroad' gebruiken, dat is algemener."

Collega A. "Abroad? Dat zegt werkelijk niemand, neeneenee, het is overseas."

Ik : "Overseas - het woord zegt het zelf - is enkel als je een zee oversteekt. Als je van Frankrijk naar Zwitserland gaat, dat ga je niet over een zee, maar over land."

Lang verhaal kort: Na een dik half uur (collega A. heeft zeer graag gelijk en discussieert vaak omwille van de discussie, maar dat ligt niet aan haar, dat is een tamelijk algemeen Frans verschijnsel) en meerdere woordenboeken en websites geraadpleegd te hebben, moet ze toegeven dat in Groot-Brittannië en Australië inderdaad enkel "overseas" naar het buitenland gereisd kan worden, maar dat je op het Europese vasteland meestal "overlands" reist. 

In het Frans bestaat zoiets als "outre-mer", wat gebruikt word voor de overzeese territoria. Het was dat besef dat hielp bij het doen vallen van de Franc. Je gaat ook niet outre-mer naar Zwitserland. Dat het woord "overseas" letterlijk "over the sea" betekent, daar had ze tot dan nog nooit bij stil gestaan.

 

Dat doet me ook denken aan die keer dat collega S. tegen een Engelstalige klant zei : "there can be a lot of waaind* in the Provence" of collega E. die het had over "a bike trip through the vaainyards** in the Champagne region."

Toegegeven, het is 'a vine' (a vaain) maar dan wel 'a vineyard' (a vinjard) wat lichtjes confjoesingioning is. We mogen de Engelsen ook niet van al te veel logica betichten (zie ook alle woorden die op -ough eindigen in het Engels).

In ieder geval, het blijft heerlijk, die Fransen en hun talenkennis.

* Waaind, van het Engelse werkwoord to waai, bvb. when the Mistral is blowing, there is a lot of waaind.

** Vaainyard, van het Engelse zelfstandig naamwoord vaain, dat in tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, niets te maken heeft met waaien, maar wel met in de wind zijn. 

La flemme

Geloof mij, we leren geen Frans op school. Ja, ge kunt een brood bestellen en de weg vragen en dat is het dan ongeveer.

Wie heeft op school geleerd wat "la flemme" is. Iedereen heeft op één of ander moment wel "la flemme". 

Het klinkt als een verkoudheid. J'ai la flemme is een veelgehoorde uitspraak op maandagmorgen. Het betekent zoveel als "ik heb geen goesting". Het betekent bijna "het kan mij niet schelen". Er zit een zekere luiheid en apathie in vervat. Lamlendigheid zelfs.

Het is jovialer en beleefder dan "je n'ai pas envie". Gaan we uit vanavond ? Bah nee, j'ai la flemme. Er is vanavond één of andere slechte serie op Netflix die ik dringend moet bekijken.

Het is afkomstig van het Latijnse woord phlegm : onverstoorbaarheid, maar ook humor. Een flegmatiek iemand kan zeer humoristisch uit de hoek komen. Eigenlijk zeggen Fransen letterlijk : ik zie er de humor niet van in om dit of dat te doen.

Er moet duidelijk wat meer Angèle en wat minder Jacques Prévert in de Franse les gebracht worden.

Sortir c'est pour les nuls, t'façon j'ai pas la thune 

Je reste avec moi-même et j'ai la flemme

 

Volgende keer doen we : "j'ai pas la thune"

A noaste kee

Dankzij het globale karakter van mijn moedertaal - het West-Vlaams - halen TV-series en films als Eigen kweek, Bevergem, In Bruges, Chantal, Flikken, Gent-West, Knokke Off, In Vlaamse Velden, (en ik vergeet er wellicht nog een paar) miljoenen kijkers in binnen- en buitenland. West-Vlaanderen is natuurlijk de mooiste provincie van België en heeft met Gent de mooiste hoofdstad.

De West-Vlaming is nog altijd trots op zijn dialect en hij/zij/hen kan het ook nog altijd spreken. Zet twee West-Vlamingen samen in de Outback van Australië en binnen de 2 seconden gaat het gesprek verder in het West-Vlaams. "Grobbeldebroddelderabarber é tè woar é jommo ja how ei wi allez how ne kjè"

West-Vlamingen zijn niet de enigen die met enig chauvinisme kampen als het op hun taal aankomt. De Fransen kunnen er ook wat van. Frans is de mooiste taal ter wereld en wie gaat dat tegenspreken?

Enter : de Franse Vlaming.

Anders dan de Waal, die heel wat Vlaamse woorden en uitdrukkingen gebruikt, doorspekt de Franse Vlaming zijn taal met West-Vlaamse woorden. Enkele Waalse termen die de Fransen niet begrijpen : Potferdik, diquenèque, prober, tirer son plan, septante, fam (van maf, gek), bloquer (blokken, studeren) en het heerlijke brol. Zeg tegen een Fransman "je vais prober de tirer mon plan avec ces septante pièces de brol" en hij hoort het in Cologne donderen.

In Frankrijk is het verbale oorlog tussen kamp Pain au chocolat en team Chocolatine, de Waal denkt er het zijne van en bestelt een couque au chocolat. C'est quoi, une couque. Awel, ne koek. Ah, un biscuit. Maar nee, ne koffiekoek. Dat heeft niets met koekskes te maken. Ge hebt couque au chocolat, couque suisse, ne koffiekoek dus eigenlijk é.

De Frans-Vlaming is een ras apart, eigenlijk twee rassen apart: Je hebt de Chti rond Rijsel die niemand begrijpt en je hebt de Dunkerquois die perfect verstaanbaar zijn, maar ge moet een beetje moeite doen. Net zoals de rest van Vlaanderen heeft ook in Frans Vlaanderen elk gehucht zijn eigen dialect. Ze spreken geen patois, neen ze spreken plat-vlaemsch. 

Ze eten beultekaze met smout, groneu-boontjes en pannecouque, hebben een bierbuc. Hun spek komt niet van het zwin, maar uit de snoupwinkel. Als ze te veel droppeltches gedronken hebben cruper ze naar huis en roepen ze om hun moudre als hun vrouw ze als straf in het kotche opsluit omdat ze hun pitche in haar preute willen steken.

Zo onderhandelen we momenteel met een fietsverhuurder in Duinkerke die zijn e-mails steevast afsluit met à noste kee. Mijn collega kwam mij vragen of ik verstond wat daar stond. Ah ba joak éé, ge moe een bitje moeite doen, tons zimme widder vrè goe verstoanboar.

Heerlijk toch, dat alle West-Vlamingen op aarde door hun landgenoten als wartaal brabbelende zonderlingen beschouwd worden.

Verwarring

Probeer eens aan een buitenlander uit te leggen wat Vlaams is. Onlangs probeerde ik dat nog een keer.

De officiële taal van Wallonië is Frans, de Walen spreken Waals maar eigenlijk is dat gewoon Frans met rare cijfers en langere klinkers. Schattig, vinden ze dat hier.

- Welke taal spreken Vlamingen eigenlijk?

- We spreken Vlaams.

- En wanneer leren jullie dan Nederlands?

- Vlaams is geen officiële taal, dat is eerder een dialect en eigelijk ook dat niet, dat is eigenlijk een amalgaam van dialecten. Op school en in de media wordt Nederlands gesproken in Vlaanderen. Thuis spreken heel veel mensen dialect.

- Ah, dan zijn jullie tweetalig?

- Niet echt, wij begrijpen de Nederlanders, omgekeerd verstaan ze geen woord van wat Vlamingen zeggen.

- En dat Vlaams, waar leer je dat?

- Thuis, we spreken Vlaams, maar dat is eigenlijk een soort Nederlands.

- Maar Hollanders verstaan jullie niet ?

- Niet echt, want Vlaams is heel verschillend van Nederlands.

- ??

- Het is een beetje zoals Brits Engels en Amerikaans Engels. Het is hetzelfde, maar toch anders. Amerikanen begrijpen de Britten ook niet zo goed.

- ??? (De verwarring wordt steeds groter, Fransen hebben niet door dat Engelsen en Amerikanen ander Engels praten) Dus jullie zijn tweetalig Vlaams en Nederlands ?

- Nee, Vlaams bestaat officieel niet, dat leren we niet op school.

- Ik begrijp het niet zo goed.

- Weetgewa, we zijn tweetalig...

Want geef toe, ik heb geen goesting dat een Hollander in mijn WC komt poepen, net zomin als ik hun vloer ga aftrekken... Voor je het weet vragen ze een jus d'orange de tomate.

Le-la-land

Lidwoorden. Le of la, het hangt af van het zelfstandig naamwoord: mannelijk = le, vrouwelijk = la. De Fransen kennen geen onzijdige adjectieven. Zo is er "le saint" en "la sainte" - de heilige (m/v). Makkelijk, niet ? Ah nee, want - zoals de Fransen het graag omschrijven - "ça dépend".

Zo is "saint" afhankelijk van de situatie met of zonder hoofdletter en met of zonder koppelteken.

"La saint François est devenu le saint patron des animaux."

"La boucherie Le Saint François se situe à coté de la Saint-François."

Die Fransen weten het zelf ook niet, jong... !

Dat allemaal om te vertellen dat er iets raars aan de hand is met Fransen.

Stel : je bent een Vlaming en je ontmoet een buitenlander in België en die praat Nederlands tegen je. Hij maakt wat foutjes, maar is perfect verstaanbaar. Wat doe je dan ? Je feliciteert hem met zijn talenkennis.

Stel : je bent Fransman en je ontmoet een buitenlander die Frans tegen je praat. Hij maakt wat foutjes, maar is perfect verstaanbaar. Wat doe je dan ? Je lacht hem uit, wijst hem terecht en haalt er 4 anderen bij om de fout te herhalen die de buitenlander net gemaakt heeft. Meer nog, Fransen corrigeren ELKAAR de hele tijd.

Paul Taylor kan dat allemaal beter uitleggen...

Het paard dat ik bereid ...

Nu de raporten uitgedeelt worden steigt het aantal online hoeraberigten : "ik ben geslagen !" Of : "ik ben geslaagt !" 

Het gaat met rasse schreden achteruit, dat taalgevoel en zelfs de taalvirtuositeit van de Vlaming, bij de Hollander was het al langer om zeep. Emeils en texten bevatten steets meer fauten, niet omdat mensen niet langer kunnen sgrijven, maar omdat ze zich er niets meer van aantrekken : "ik zou is iets willen vragen over men verlof die binnenkort doorgaat". Gruwelijk en erger dan een dt-fout vindt ik persoonluk.

Het is lego dat we meer uitleg moeten vragen omdat een imeil onbegrijpelijk is.

Onlangs leesde ik een bericht van iemand, ergens op het internet : "het paard dat ik bereid". Ik stelde mij daar meteen iets culinairs bij voor : hoe zou die persoon dat paard klaarmaken ? Bij verdere lezing bleek die persoon een paard te berijden en had hij een nieuw zadel nodig ... Hopelijk had de kok dat bericht niet eerst gelezen.

Taalfouten zijn niet altijd onschuldig : zelfs leestekens zijn van belang. 

De pastoor, zei de koster, kan zijn handen niet van kinderen houden.

De pastoor zei, de koster kan zijn handen niet van kinderen houden.

Het kan dus behoorlijk belangrijk zijn voor je carrière.

Gelieve er rekening mee te houden bij uw volgende emeel, dank u.

Brainfart

Gesprek ten huize W :

Hij : "Ik zoek een dinges, ge weet wel... zoiets om vloeistof door te gieten... met een puntvorm..."

Zij : "Een puntzeef, dat hebben we niet meer."

Hij : "Nee, zo'n ding, allez ik zou het duizend keer zeggen. In het Engels is het een funnel."

Zij : "Ah, een trechter..."

Hij : "Ja natuurlijk, een trechter! Hoe kan ik daar nu niet opkomen..."

Herkenbaar? Dat heet een woordvindingstoornis of woordvindingprobleem en is perfect normaal.

We praten allebei meer Engels en Frans dan Nederlands gedurende de dag. Ik merk dat Nederlandse woorden, zeker degene die je niet elke dag gebruikt, soms wat moeilijker op te dissen zijn. We spreken nog niet over de bedkamer als we gaan slapen, maar ik ken mensen bij wie dat wel gebeurde.

Een hele tijd geleden las ik over dit fenomeen. Veel mensen denken dat er iets mis met hen is, een of andere neurologische aandoening, zoals afasie. Maar waar afasie een echt medisch probleem is, is dat niet het geval als je occasioneel een woord vergeet. Ik las bvb. over een fysicaprofessor die tijdens zijn les niet op het woord atoom kon komen... Die mens had dat woord wellicht al een millioen keer gebruikt. Af en toe niet op een woord kunnen komen is dus een perfect normaal taalverschijnsel. Het kan ook gewoon wat vaker voorkomen als je meer gespannen bent of meer stress hebt.

Ik citeer : "Woordvindstoornissen zijn meestal wisselend aanwezig: het ene moment kunt u gewoon op een woord komen en een half uur later komt datzelfde woord niet bij u naar boven. Ook gaat het om zowel eenvoudige woorden ('kaas', 'stoel') als om meer complexe woorden die u misschien minder vaak gebruikt of die abstract zijn ('trechter', 'blijdschap')."

Bijzonder frappant dat in het voorbeeld het woord trechter opduikt...

Ik zoek elke week wel een keer of 2, 3, 4 naar een woord. Daarom zocht ik dat even op en blijkt dat er inderdaad meerdere aandoeningen zijn waarbij het wel een probleem wordt : afasie, een beroerte, MS, Alzheimer, Parkinson en ook... problemen met de schildklier ! Plots wordt het wel heel verbazend en tegelijk geruststellend.

Er is in ieder geval iets grondig fout met het internet tegenwoordig : ik ga op zoek naar een medisch probleem en het antwoord is niet "kanker".

Goedkoop

Dag 54.

Je zal maar Frans zijn: opgroeien in de wetenschap dat je de beste keuken van de wereld hebt, het mooiste land, het bekendste monument, de intelligentste bevolking en de rijkste taal. Alles is natuurlijk afhankelijk van je eigen dikke nek, maar rijkste taal, dat durf ik te betwijfelen.

Een taalleemte is een ontbrekend woord in een taal, zoals bvb. de holte van de elleboog in het Nederlands, die plek waar we de laatste maanden allemaal in moeten hoesten en niezen.

Zo hebben de Fransen geen woord voor :
- goedkoop;
- scheef;
- tram: de Fransen korten alles af. WC-papier is PQ; tot straks, à tout; maak je geen zorgen, t'inquiète; geen probleem, pas de pb. Maar tram, een woordje van 4 letters, daar maken ze tramway van. Als je tram zegt tegen iemand, dan doet hij/zij alsof hij/zij je niet begrijpt. Tram? Keskesé. La tramontane, ja, die wind kennen ze hier en korten ze wel eens af tot la tram. Maar tram, als in het voertuig? Nope. Tramwee. Precies alsof een vrouw plots in labeur gaat op het openbaar vervoer;
- hoteldebotel;
- lekken (als in: de kraan lekt), het werkwoord fuiter bestaat niet;
- procrastineerder. Nope, bestaat niet. Iemand die procrastineert is 'grosse feignasse qui préfère mater des séries dans son lit en se rongeant les ongles de pieds plutôt que de commencer le boulot'. Sommigen werpen op dat 'procrastinateur' een woord is. Dat zou je een woord kunnen noemen, in ieder geval is het geen Frans woord;
- gezellig;
- natafelen;
- uitwaaien;
- kauwgum: tja, chewing-gum klinkt niet echt Frans in mijn oren;
- kriebelen;
- ouwehoeren;
- binnenpretje;
- hooikoorts, fijn hoor als je bij de dokter zit en medicatie nodig vraagt voor een allergie de pollen;

om het lijstje af te sluiten, de meest toepasselijke:
- taalleemte! Ha! De Fransen zijn overtuigd van hun perfecte taal dat ze ervan uit gaan dat ze overal een woord voor hebben. Ze hebben dus geen woord nodig voor taalleemte.

Aan de andere kant hebben de Fransen ook woorden en uitdrukkingen die wij niet kunnen vertalen. Zoals 'chanter dans le yaourt': een liedje meekwelen waarvan je de tekst niet kent.

Persoonlijk kijk ik vooral uit om binnenkort van 'retrouvaille' te doen. In tegenstelling tot wat je misschien denkt betekent dit niet dat je iets vindt op de rommelmarkt, maar betekent het zoveel als 'het plezier elkaar na een lange tijd weer te zien en te spreken .' En zo werd dit toch nog een coronagerelateerde post.